گفت‌وگو با

خانم فرح رحمانى

مدير زمين‌شناسى پزشکى


ایران يکى از مناطق مستعد برای شيوع بيمارى‌هاى با منشا زمين‌شناسى

زمينشناسى پزشکى علمى است که به بررسى تاثير عوامل زمينشناسى بر سلامت انسان و ساير موجودات زنده مى‌پردازد. همه عناصر موجود در طبيعت و ميزان آن در محيط و بدن جانداران به نحوى در زندگى موجودات زنده نقش دارند. امروزه کمبود و يا فزونى عناصر و ترکيبات طبيعى در محيط زندگى  و تکميل چرخه زمين زيست‌شيمى باعث بروز بيمارى‌هاى مختلف در انسان و حيوانات خواهد شد. در دهه اخير آشکار شدن جنبه کاربردى علم زمينشناسى پزشکى در تامين سلامت انسان منجر به تعامل گستردهاى ميان دانشمندان علومزمين و پزشکى در سراسر جهان شده و سازمان زمينشناسى و اکتشافاتمعدنى کشور به عنوان سياستگذار و مجرى مطالعات بنيادى علومزمين در ايران، مديريت زمين‌شناسى پزشکى را در سال 86 تاسيس کرد. خانم مهندس فرح رحمانى به عنوان متولى تاسيس اين مجموعه و کسى که سال‌هاست براى ارتقاى اين علم در کشور مى‌کوشد، پاسخگوى سئوالاتمان درباره اين علم و کاربرد آن است.  بخش نخست گفت‌وگو با ايشان را خواهيد خواند.

 

  • ابتدا علم زمين‌شناسى پزشکى را براى خوانندگان ماهنامه معرفى کنيد.

بلوغ فکرى انسان‌ها در قرن اخير باعث توسعه اطلاعات، علوم و فناورى‌هاى مختلف شده است. زمين‌شناسى پزشکى يکى از علوم تلفيقى جديد است که از دو دانش بنيادى  زمين‌شناسى و پزشکى به‌وجود آمده است. گستره و کاربرد اين علم بسيار وسيع است به‌نحوى که اگر ما به‌صورت دقيق به زمين و محيط اطرافمان و مسائل زمين‌شناسى توجه کنيم، قادر خواهيم بود از دستاوردهاى اين علم براى زندگى بهتر و سلامت جامعه استفاده کنيم. گستره زمين‌شناسى پزشکى بر اساس شناسايى ترکيب طبيعى محيط‌هاى زمين‌شناسى است و در هر محيط به  شناسايى  ترکيب طبيعى آب، خاک، گياه، ميکروارگانيسم‌ها و مواد راديواکتيو طبيعى زمين مى‌پردازد.  بنابراين کاربرد نتايج حاصل از مطالعات اين علم نيز  در علوم مختلف مثل کشاورزى، آب‌شناسى، گياه‌شناسى، خاک‌شناسى، ميکروب‌شناسى، سم‌شناسى محيطى ،  همه‌گيرشناسى و اپيدميولوژى کاربرد دارد. همانطور که مى‌دانيم در همه‌جاى دنيا از روش‌ها و الگوهاى غذايى و تغذيه‌اى متفاوتى استفاده مى‌شود که به مسائل فرهنگى  و اجتماعى هر کشور بستگى دارد. از سويى وجود اقليم‌هاى متفاوت و جغرافياى خاص موجب تنوع غذايى متفاوتى در سراسر جهان شده است. ژئوشيمى و ترکيب طبيعى زمين نقش بسيار مستقيمى بر عملکرد و کيفيت شيوه غذايى افراد دارد. بنابراين مى‌توان گفت ترکيب طبيعى زمين نقش بسيار مستقيمى برعملکرد و کيفيت موادغذايى دارد. درنتيجه موضوع تغذيه در‌همه‌جاى دنيا از عوامل زمينى و زمين‌شناختى تبعيت مى‌کند. سالم بودن موادغذايى و صحيح بودن شيوه‌هاى تغذيه در سلامتى جوامع بشرى و موجودات زنده تاثير مهمى دارد. سازمان زمين‌شناسى و اکتشافات‌معدنى کشور به‌دليل اهميت اين علم به‌طور جدى به اين موضوع پرداخته است. زمين‌شناسى پزشکى موضوع بسيار مهم و حياتى براى زندگى بشر محسوب مى‌شود و نتايج به اين علم به جامعه باز مى‌گردد. مى‌توان گفت زمين‌شناسى پزشکى يک علم بنيادى، کاربردى، پژوهشى و تحقيقاتى بسيار گسترده براى ساليان سال سازمان‌هاى زمين‌شناسى دنيا خواهد بود.

  • درباره گروههاى تخصصى فعال در مديريت زمينشناسى پزشکى توضيحاتى ارائه کنيد.

مطالعه ژئوشيمى خاک و رسوب آبراهه‌اى  به منظور شناسايى کمى و کيفى عناصر و روند تاثير آنها بر سلامت، مطالعه پراکندگى فلزات سنگين در خاک شهرى، مطالعه آلودگىهاى ناشى از سموم و آفتکشهاى آلى در زمينهاى زراعى به عهده بخش ژئوشيمى پزشکى است. در بخش هيدروژئوشيمى به مطالعه خواص فيزيکوشيميايى منابع آب شرب و کشاورزى، اندازهگيرى کمى و کيفى عناصر سمى و آلايندههاى آلى در منابع آب زيرزمينى و سطحى، اندازه‌گيرى ترکيبات سمى در پسابهاى صنعتى و معدنى مطابق با استانداردهاى زيستمحيطى پرداخته مىشود. تعيين مناطق با پرتوزايى بالا، اندازهگيرى کمى عناصر پرتوزاى طبيعى در خاک،  آب و محصولات باغى و کشاورزى طبق استانداردهاى موجود، اندازهگيرى مقدار رادون در مناطق شهرى و بررسى تاثير آن بر سلامت انسانها نيز به کمک شناسايى راديوژنها محقق مىشود. در بخش پترولوژى نيز کارشناسان به بررسى کانى‌شناسى پزشکى و  شناسايى واحدهاى ليتولوژيکى از لحاظ تاثيرگذارى بر نمونههاى آب و خاک منطقه مورد مطالعه و شناسايى کانىهاى موثر بر محيطزيست مى‌پردازند. ژئوبوتانى نيز تعيين غلظت عناصر سمى و فلزات سنگين بر محصولات کشاورزى، مطالعه روى گياهان جاذب فلزات سنگين براى اصلاح خاکهاى آلوده را به عهده دارد. در بخش پزشکى و دامپزشکى مطالعاتى درباره جمعآورى و تحليل دادههاى آمارى مربوط به  شيوع بيمارى‌هاى مزمن در نواحى جمعيتى و بيمارىهاى مشترک انسان و دام با منشاء محيطى انجام مى‌شود.  وسعت اين همه‌گيرى‌ها در انسان و حيوانات از گستره يک روستا تا کمربند بيمارى‌هايى در طول يک قاره قابل تغيير است و در نهايت راهکارهاى مناسب براى پيشگيرى از  بروز بيمارى‌هاى شايع در انسان و دام با توجه به عوامل زمين‌شناسى و محيطى ارائه خواهد شد. سامانه  اطلاعات جغرافيايى GIS  هم به عنوان يک ابزار در تحقيقات زمينشناسى پزشکى به کار رفته و بر توانايى ما در تحليل دادههاى چند بعدى افزوده است. کاربرد اين تکنيک نوين در تهيه و تفسير نقشههاى زمينشناسى پزشکى و شناسايى الگوى توزيع بيمارىها در دهههاى اخير نمود بيشترى يافته است، در اين نقشهها با تلفيق لايههاى اطلاعاتى پايه مانند ژئوشيمى، هيدروژئوشيمى، پراکندگى راديوژنها و ژئوبوتانى با آمار مربوط به شيوع بيمارىها در انسان و دام مىتوان به شناسايى عوامل زمينشناسى و محيطى موثر در بروز بيمارىها پى برد.

  • تاکنون چه پژوهشهايى در مديريت زمينشناسى پزشکى انجام شده است

ايران به لحاظ وضعيت زمينشناسى و گستردگى معادن يکى از مناطق مستعد براى شيوع بيمارىهاى ژئوژنيک است. در دهه‌هاى اخير توسعه فعاليتهاى صنعتى، معدنى و گسترش شهرسازى در کشور در کنار رعايت نکردن استانداردهاى زيستمحيطى بر ميزان بروز بيمارىهاى منشاء محيطى افزوده است. آمارهاى مستند نشانگر ابتلاى مردم  به انواع بيمارىهايى مزمن قلبى، عروقى، کليوى، تنفسى و سرطان‌ها است. همين امر وجود نگاه ويژه به شناسايى مسائل زمين‌شناسى و  پراکندگى پتانسيلهاى معدنى را دوچندان مى‌کند. وجود بيمارى‌ها گواه بر اين مدعاست که  بروز بسيارى از بيمارى‌ها؛  ريشه در تنوع موقعيت زمينشناسى و ترکيبات ژئوشيميايى زمين در اقصى نقاط جهان دارد . انجام تحقيقات علمى در اين رشته نوپاى زمينشناسى همت مضاعفى را طلب مى‌کند که با توجه به شمار گسترده محققان و علاقمندان اين رشته دور از دسترس نيست. مديريت زمينشناسى پزشکى پروژههاى تحقيقاتى خود را در سه مقياس پژوهش‌هاى  ناحيه‌اى (کمربند بيمارى‌هاى مختلف که ايران نيز  بخشى از آن  است) ، پژوهش‌هاى  استانى  (شناسايى مناطق داراى قابليت بروز بيمارى‌هاى مشترک انسان و حيوان بر اساس آمارهاى وزارت بهداشت درمان آموزش پزشکى و سازمان دام‌پزشکى کشور)  و پژوهش‌هاى  موضوعى متمرکز کرده است. کمربند  ارسنيک کشور، کمربند سرطان آسياى ميانه -که از استان‌هاى شمالى کشور ما و به خصوص استان گلستان مى‌گذرد-  و همچنين مطالعات زمين‌شناسى پزشکى در استان‌هاى شمالى کشور از جمله سمنان، کرمان، يزد، فارس، اصفهان، البرز، تهران و... نيز در اين مديريت  انجام شده است. در بخش فعاليتهاى بينالمللى، مديريت زمينشناسى پزشکى همگام با اجراى طرحهاى داخلى، به بسط فعاليت‌هاى بينالمللى در چارچوب قراردادهاى منعقد شده سازمان زمينشناسى و اکتشافاتمعدنى کشور اقدام کرده است. در اين راستا سازمان زمينشناسى و اکتشافاتمعدنى کشور به عنوان نخستين سازمان زمين‌شناسى در منطقه خاورميانه، به عضويت رسمى انجمن بينالمللى زمينشناسى پزشکى در آمد و هم اکنون به عنوان نماينده منطقهاى اين انجمن در سطح کشورهاى خاورميانه به فعاليت مشغول است. علاوه بر اين، مديريت زمينشناسى پزشکى همکارى تنگاتنگى با کميسيون ملى يونسکو در ايران دارد و طرح مطالعه ريسک فاکتورهاى زمينشناسى موثر در بروز سرطان در کمربند سرطان مرى آسياىميانه در سال جهانى سياره زمين با شعار زمين و سلامت؛ ايجاد جامعهاى سالمتر به عنوان طرح مصوب يونسکو پذيرفته شد.

·    زمين‌شناسى پزشکى چه امکاناتى را براى ما فراهم مى‌کند؟

بررسى‌هاى زمين‌شناسى پزشکى امکان ايجاد بستر مناسب براى تقويت علوم ميان رشته‌اى، بستر مناسب براى همکارى ميان کارشناسان رشته‌هاى مختلف، کاهش خطرات ناشى از عوامل ژئوژنيک (زمين زاد) بر سلامت انسان، افزايش آگاهى جامعه نسبت به تاثير عوامل زمين‌شناسى بر سلامت و افزايش حساسيت سياستگزاران سلامت براى توجه به علوم‌زمين به عنوان عامل اصلى را به ارمغان مى‌آورد. به‌طور خلاصه نتايج حاصل از اين مطالعات در کشور ما نيز مى‌تواند با جلوگيرى از اتلاف منابع ارزى و بودجه کشور براى امر درمان، تهيه دارو، تجهيزات و تامين نيروى  انسانى، ارتقاى سلامت عمومى جامعه به عنوان عاملى مهم در دستيابى به توسعه پايدار و تحقق شعار پيشگيرى بهتر از درمان مورد استفاده قرار گيرد.

  • درباره تاريخچه علم زمين‌شناسى پزشکى توضيحاتى ارائه کنيد.

انجمن بين‌المللى زمين‌شناسى پزشکى، سال 1385 در سوئد تاسيس شد. اعضاى هيأت مديره اين انجمن را کشورهاى پيشروى دنيا در امر زمين‌شناسى از جمله سوئد، کانادا و آمريکا تشکيل مى‌دادند. موضوع زمين‌شناسى پزشکى در هرکدام از بخش‌هاى دنيا زيرنظر يکى از اين کشورها اداره مى‌شود. ايران نيز به عنوان يک کشور فعال علم زمين‌شناسى پزشکى سال‌هاست که در اين حيطه به فعاليت و تحقيق پرداخته است. ايران علاوه بر عضويت در انجمن به‌عنوان نماينده تحقيقات خاورميانه‌اى به تحقيقات زمين‌شناسى پزشکى در ديگر کشورها نيز پرداخته است. باتوجه به اين‌که زمين‌شناسى پزشکى علوم‌ مختلفى از جمله بيولوژى، کشاورزى، آب، خاک، سم‌شناسى محيطى، شيمى، فيزيک و علوم‌هسته‌اى را دربرمى‌گيرد، به همکارى متخصصان مختلف  اين رشته‌ها براى دستيابى به اهداف خود نياز دارد. توجه به علم زمين‌شناسى تاثير مستقيمى بر سلامت جامعه انسانى، جانورى و گياهى و به‌طور کل سلامت محيط‌زيست‌مان دارد.

علم زمين‌شناسى پزشکى در کشور در چه جايگاهى قرار گرفته است؟

متاسفانه مديريت زمين‌شناسى پزشکى در ساختار ادارى سازمان زمين‌شناسى و اکتشافات‌معدنى کشور گنجانده نشده است. اين علم در دنيا و ايران بسيار نوپاست و نياز به بررسى و توجه بسيار  اساسى براى دستيابى به جايگاه واقعى خود دارد. زمين‌شناسى پزشکى در ايران به کمک و هميارى چهار وزارتخانه صنايع و معادن، بهداشت، درمان و آموزش پزشکى، جهاد کشاورزى  و همچنين علوم و تحقيقات و فن‌آورى اطلاعات  نياز دارد تا بتواند به اهداف و برنامه‌هاى خود دست يابد. فعاليت‌هاى زمين‌شناسى پزشکى به‌خاطر گستردگى زياد، از حيطه اختيارات سازمان زمين‌شناسى کشور خارج مى‌شود.  براى مثال بررسى  سوء تغذيه و  کمبود عناصر کمياب، شناسايى بيمارى‌هاى متابوليکى و  شناسايى ميکرو ارگانيسم‌هاى موثر در بروز بسيارى از بيمارى‌ها و مبارزه با آن سال‌هاست که از سوى ارگان‌هاى مختلف در حال پيگيرى است ولى متاسفانه گاهى مشاهده مى‌شود برخى بيمارى‌ها بعد از مدتى دوباره گريبانگير جامعه مى‌شوند که همين امر اهميت شناسايى عوامل محيطى و زمين‌شناسى را هر چه بيش‌تر از پيش نمايان مى‌کند.

 

·        همان‌طور که گفتيد، برخى بيمارى‌ها به خاطر عناصر موجود در زمين در بدن جانداران و از جمله انسان به‌وجود مى‌آيد. آيا راهکار مناسبى براى مردم ساکن در اين مناطق ارائه شده يا خير؟

در حال حاضر، مديريت زمين‌شناسى پزشکى به مطالعه مناطق داراى ارسنيک پرداخته و گزارش هایى هم در اين‌باره تهيه کرده است. با تکميل اين بررسى‌ها، سياستگذارى لازم براى چگونگى استفاده از خاک اين مناطق در مجموعه‌ها وارگان‌هاى ذى‌ربط نيز ابلاغ خواهد شد. سازمان زمين‌شناسى کشور در اين‌باره تصميم‌گيرنده نيست و تنها نقش هدايتگر را به‌عهده دارد. مجموعه دستاوردهاى پژوهشى و تحقيقاتى ما به ارگان‌ها و نهادهاى مربوط ارسال مى‌شود و نکات ضرورى و هشدارهاى لازم درباره استفاده از خاک مناطق داراى عناصر مضر يادآورى مى‌شود و چگونگى استفاده و بهره‌بردارى از آنها به عهده همان نهادهاست و سازمان هيچ نقش اجرايى در اين زمينه ندارد. البته درصورتى که يک مرکز ملى يا ستاد مرکزى تحقيقات زمين‌شناسى پزشکى در کشور به‌وجود آيد، مى‌توان تحقيقات و پژوهش‌هاى انجام شده از سوى کارشناسان سازمان زمين‌شناسى و اکتشافات‌معدنى کشور را به‌صورت اجرايى درآورد تا بتوان از نتايج آن به بهترين نحو استفاده کرد. تحقيقات زمين‌شناسى پزشکى بسيار کاربردى و حياتى و يکى از علوم بنيادى در سطح ملى است که در صورت تشکيل ستاد متشکل از نمايندگان وزارتخانه‌هاى اصلى مانند وزارت بهداشت، جهاد کشاورزى و نيرو و سازمان‌هاى آب و فاضلاب و انرژى اتمى کشور که تحت‌نظر نهاد رياست جمهورى به انجام پروژه‌هاى مشترک با هدف مشخص و با تعيين شرح خدمات بپردازند، اهداف مورد نظر اين رشته محقق مى‌شود. نتايج درخشان و کاربردى زمين‌شناسى پزشکى به طور مستقیم بر سلامت جامعه تاثير خواهدگذاشت که با اجراى برنامه‌ريزى و سياستگذارى صحيح به عنوان کليدى راهگشاى بسيارى از ناشناخته‌ها در شيوع بيمارى‌هاى مزمن در موجودات زنده خواهد بود.


·                به‌طور دقيق چه بيمارى‌هايى داراى منشاء زمين‌شناختى هستند؟

ايران به لحاظ وضعيت زمين‌شناسى و جغرافيايى يکى از مناطق مستعد براى شيوع بيمارى‌هاى با منشا زمين‌شناسى است. بسيارى از بيمارى‌هاى مزمن گستردگى و بروز وسيعى در سطح جهان داشته که با نام کمربند بيمارى‌ها شناسايى مى‌شود. وجود بسيارى از بيمارى‌هاى مزمن و مشترک بين انسان و حيوان مثل آبله، شاربن، تيلريوز، تب برفکى نشان‌دهنده تاثير محيط در بروز اين بيمارى‌ها است. وجود آمارهاى مستند درباره ابتلا به بيمارى‌هاى متابوليکى و تغذيه‌اى، بسيارى از بيمارى‌هاى مزمن و بيمارى‌هاى نظير فلورسيس، ارسنيکوزيس، سيليکوزيس و گواتر و  مسموميت‌ها مانند مسموميت با مس اهميت بررسى‌هاى زمين‌شناسى پزشکى را  دو چندان مى‌کند. وجود کمربند سرطان مرى در حاشيه درياى خزر، کمربند فزونى فلوئور در آب آشاميدنى و شيوع بيمارى فلورسيس، کمربند فقر روى و شيوع کوتاه قدى و بلوغ ديررس، کمربند متالوژنى سرب و روى و شيوع بيمارى کم‌خونى و عصبى در کشور، کمربند متالوژنى ارسنيک و جيوه  و شيوع سرطان‌ها و مشکلات پوستى، آلودگى‌هاى ناشى از استخراج نفت در مراکز نفتى يا وجود زون‌هاى زمين‌شناسى و معدنى -که موجب توزيع عناصر و ترکيبات معدنى در کشور شده‌اند- عواملى هستند که ما را به تامل بيشتر درباره علم‌ زمين شناسى پزشکى وادار مى‌کند.

 

·                درباره اطلس‌ها و نقشه‌هاى زمين‌شناسى پزشکى توضيحاتى ارائه کنيد.

مديريت زمين‌شناسى پزشکى براى شناسايى مناطق ناهنجار و شيوع بيمارى‌هاى مزمن و سرطان‌ها اقدام به ترسيم نخستين اطلس نقشه‌هاى زمين‌شناسى پزشکى کرد که تلفيقى از شيوع انواع سرطان‌ها و توزيع پتانسيل‌هاى معدنى در کشور است و به کمک آن می‌توان مناطق غيرعادى را مشخص کرد. به طوری که ناهنجارى‌هاى ژئوشيميايى را کشف کرده و با شيوع بيمارى‌هاى مختلف تلفيق می‌کنیم که اين موضوع براى اولين بار امکان شناسايى بيمارى‌ها در مناطق داراى خطر را امکان‌پذير کرده و ما موفق به کشف کمربندهاى بيمارى‌هاى مختلف شدیم. بنابراين شناسایی کمربندهاى بيمارى‌ها از ديدگاه زمين‌شناسى و پزشکى کمک بسيار مهمى به مسوولان وسازمان‌هاى مسوول سلامت جامعه مانند وزارت بهداشت درمان آموزش پزشکى و مراکز تحقيقات پزشکى و سرطان‌ها خواهد کرد. اطلس زمين‌شناسى پزشکى ايران به‌عنوان نخستين اطلس زمين‌شناسى پزشکى در جهان تهيه شد که شيوع انواع سرطان‌هاى کل کشور و ارتباط آن با وجود پتانسيل‌هاى معدنى را بررسى مى‌کند. اين اطلس به انجمن بين‌المللى زمين‌شناسى پزشکى ارسال و به دو زبان ترجمه و به صورت مهر شده، از سوی انجمن بين‌المللى زمين‌شناسى پزشکى به بسيارى از کشورها ارسال شد. تهيه اطلس زمين‌دامپزشکى کل کشور نيز يکى از ديگر فعاليت‌ اين مديريت با همکارى سازمان دامپزشکى- مرکز مبارزه با بيمارى‌هاى دامى است که برخى بيمارى‌هاى مشترک بين انسان و حيوان با منشا زمين‌شناختى مثل سياه‌زخم، تب برفکى، تب شير، مسموميت با سرب، بروسلوز، طاعون، ابله و هارى‌ را بررسى مى‌کند. شناسايى و بررسى ريسک فاکتورهاى موثر در بروز سرطان مرى در استان نيز يکى از فعاليت‌هاى ارزنده مديريت زمين‌‌شناسى پزشکى است. شناسايى مناطق داراى پتانسيل براى شيوع سرطان مرى در استان گلستان با همکارى سازمان بين‌المللى يونسکو و مرکز تحقيقات کبد و گوارش بيمارستان دکتر شريعتى نيز از ديگر دستاوردهاى علمى و تحقيقاتى مديريت زمين‌شناسى پزشکى است. برگزارى نخستين همايش بين‌المللى زمين‌پزشکى در ايران با حضور استادان و کارشناسان اين رشته از 17 کشور جهان  نيز از ديگر دستاوردهاى اين مجموعه است. استان‌هاى اردبيل، گيلان و مازندران به‌عنوان مناطق داراى پتانسيل سرطان -که در کمربند سرطان‌خيزى آسياى ميانه قرار دارند- از سوى کارشناسان اين مجموعه درحال بررسى است و نمونه‌بردارى برخى از اين استان‌هاى شمالى تکميل شده و برخى نيز تا پايان سال 90 تکميل خواهد شد.


·                اطلس‌هاى زمينشناسى پزشکى و دامپزشکى چه اهميتى دارند؟

امروزه اطلسها به عنوان مجموعهاى از نقشهها، تصاوير و گزارشها، جايگاه ويژهاى در ارائه بصرى اطلاعات در رشته‌هاى علمى گوناگون يافتهاند. از اين رو گروه زمينشناسى پزشکى با همکارى وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکى(معاونت سلامت) و همچنين دامپزشکى کشور(دفتر بررسى، مراقبت و مبارزه با بيمارىهاى دامى) اقدام به تهيه و چاپ دو جلد اطلس زمينشناسى پزشکى و اطلس زمين دامپزشکى ايران کرده است. اطلس زمينشناسى پزشکى مجموعهاى از نقشههايى است که از تلفيق آنومالى‌هاى ژئوشيميايى با آمار مرگ و مير ناشى از سرطانهاى شايع در کشور تهيه شده است. اين اطلس به دليل نگاهى ويژه در شناسايى تاثير پتانسيلهاى معدنى در بروز سرطان، از اهميت خاصى برخوردار است. اطلس زميندامپزشکى، شامل لايههاى اطلاعاتى در سيستم GIS است که امکان مقايسه پراکندگى بيمارىهاى دامى در ارتباط با پتانسيلهاى معدنى را فراهم مىکند که اميدوارم کاربرد اين مجموعه اطلاعات، زمينهساز شناسايى محيطهاى پرخطر و ارائه راهکارهاى مناسب براى پيشگيرى از بروز بيمارىها در کشور باشد.


·        چرا استان‌هاى شمالى براى مطالعات زمين‌شناسى پزشکى در بخش سرطان درنظر گرفته شده‌اند؟

متاسفانه در بسیاری از استان‌های شمالی کشور مثل اردبيل بالاترين آمار ابتلاى به بيمارى سرطان معده و بيشترين آمار سرطان مرى در گلستان مشاهده شده است. استان‌هاى مازندران و گيلان نيز يکى از مناطق سرطان‌خيز شمالى کشور است. به‌دليل اين شرايط موجود در استان‌هاى شمالى مطالعات علمى و تحقيقاتى اين شهرها در اولويت مديريت زمين‌شناسى‌پزشکى قرار گرفت. طرح بررسى کمربند  ارسنيک کشور  نيز در حال انجام است که در اين طرح تحقيقاتى  به بررسى ارسنيک مناطق يادشده و بيمارى‌هاى ناشى از آن ‌پرداخته مى‌شود. شناسايى فلزات سنگين در اصفهان و احتمال تاثير در بروز  بيمارى MS نيز يکى ديگر از طرح‌هاى موضوعى اين مديریت است. همچنین توسعه فعاليت‌هاى زمين‌شناسى‌پزشکى در استان‌هاى کرمان، فارس، قم و سمنان و کشورهاى تاجيکستان و ارمنستان به‌دليل وجود بيمارى‌هاى گسترده ناشى از عناصر موجود در زمين نیز از اولويت‌هاى اساسى مديريت زمين‌شناسى پزشکى است.




·        براى تکميل مطالعات علمى و تحقيقاتى زمين‌شناسى‌پزشکى همکارى چه ارگان‌هاى مورد نياز است؟

براى بررسى و شناسايى عناصر مضر موجود در زمين، تهيه نقشه‌ها و اطلس‌ها، مطالعه و نمونه‌بردارى از آب، خاک، گياه و ميکروارگانيسم‌ها و در نهایت نمونه‌بردارى بيولوژيک از اندام‌ جانداران مورد نياز است که  به همکارى وزارتخانه‌هاى بهداشت، درمان و آموزش پزشکى، جهاد کشاورزى، شرکت مهندسى آب و فاضلاب کشور، سازمان دامپزشکى کشور، سازمان انرژى اتمى و  مؤسسات تحقيقاتى و پژوهشى پزشکى نياز داريم. بسيارى از طرح‌هاى زمين‌شناسى پزشکى در مقياس پروژه‌هاى بزرگ ملى و حتى بين‌المللى هستند که بودجه موجود در سازمان زمين‌شناسى کشور پاسخگوى نيازهاى آن نيست که بر همين اساس، کمک و همکارى ارگان‌هاى علمى‌،تحقيقاتى و اجرايى فعال  در اين زمينه بسيار ضرورى است.


·                آشنايى عموم جامعه با علم زمين‌شناسى پزشکى را چگونه ارزيابى مى‌کنيد؟

اميدوارم شناخت مردم از اين رشته به مرحله‌اى برسد که  اطلاع کاملى از وضعيت اقليم و زمينى داشته باشند، که روى آن زندگى مى‌کنند. دربسيارى از موارد مشاهده مى‌شود مردم مناطق به وجود يک بيمارى خاص بين خودشان به‌ميزان قابل‌توجهى اذعان مى‌کنند که اين امر نشان‌دهنده آشنايى و آگاهى ساکنان اين مناطق از رابطه بيمارى‌ها و محيط اطرافشان است. متوليان بخش زمين‌شناسى و پزشکى کشور اين وظيفه را به‌عهده دارند. بايد به‌خاطر داشته باشیم در صد بالایى از سرطان‌هاى شايع در جامعه عامل محيطى دارند که بر همین اساس، با آموزش به مردم درباره نحوه تعامل و برخورد با محيط اطرافشان، قادر خواهيم بود درصد بالايى از اين آمار را کاهش دهيم.