حميده رشيد

تهيه‌کننده نقشه‌زمين‌شناسى

يک‌بيست‌وپنج‌هزارم برتر



·               خودتان را براى خوانندگان معرفى کنيد و از فعاليت‌هاى علمى و تحقيقاتى‌تان بگوييد.

در سبزوار واقع در استان خراسان به‌دنيا ‌آمدم و تحصيلاتم را تا پايان دوره متوسطه در همين شهر گذراندم. سال 1368 در رشته زمين‌شناسى دانشگاه شهيد بهشتى پذيرفته شدم و پس از اخذ مدرک کارشناسى، وارد دانشگاه تبريز شدم و به درجه کارشناسى ارشد در رشته پترولوژى نائل شدم. دى‌ماه سال 76 پس از شرکت در آزمون ورودى سازمان زمين‌شناسى و پس از 6 ماه انتظار، بالاخره در گروه سنگ‌شناسى در بخش پتروگرافى مشغول به‌کار شدم. در آن زمان پروژه سبزوار در سازمان در دست انجام بود و بايد حدود 10 نقشه زمين‌شناسى را تهيه مى‌شد. اين پروژه روى منطقه محل تولدم انجام مى‌شد و از سويى من هم به فعاليت‌هاى صحرايى و زمين‌شناسى علاقه فراوانى داشتم. درآن زمان جناب آقاى دکتر سعيدى مدير امور زمين‌شناسى بود و من از ايشان درخواست کردم  با حضور من در اين منطقه براى همکارى با کارشناسان به‌منظور تهيه نقشه‌هاى زمين‌شناسى موافقت کند. پس از اصرار به‌عنوان زمين‌شناس همراه براى تهيه نقشه صفى‌آباد با آقاى مهندس رادفر اعزام شدم. هيچ کدام از زمين‌شناسان تصور نمى‌کردند که بتوانم در آن شرايط طاقت بياورم ولى پس از پايان مأموريت بود که سرپرست گروه از من خواست در پروژه‌هاى بعدى نيز همراه آن‌ها باشم. سال بعد به منظور تهيه نقشه زمين‌شناسى به منطقه جيرنده رفتم. اين پروژه يکى از بهترين مناطقى بود که احساس مى‌کنم به اندوخته‌هاى علمى و تجربى خوبى در بخش تهيه نقشه‌هاى زمين‌شناسى دست يافتم.

به‌خاطر دارم در مأموريت‌ها گاهى تا 18 ساعت پياده‌روى مى‌کرديم و به جمع‌آورى نمونه‌ها و مطالعات زمين‌شناسى مى‌پرداختم، در عين حال که بسيار سخت و گاهى طاقت‌فرسا بود ولى به دليل علاقه فراوان به زمين‌شناسى هرگز احساس خستگى نمى‌کردم و اکنون از آن به عنوان تجربه بسيار خوب و آموزنده‌اى ياد مى‌کنم. به هر حال نخستين فعاليت‌ جدى من براى تهيه نقشه‌ زمين‌شناسى يکصدهزارم در منطقه جيرنده که کوهستانى و بخشى از آن پوشيده از جنگل بود انجام شد که تجربه‌هاى علمى و عملى بسيار خوبى از آن کسب کردم. سال 81 نيز به عنوان زمين‌شناس مسئول با مهندس امينى نقشه زمين‌شناسى يک‌صدهزارم گرمسار را تهيه کردم. سال 85 و پس از آغاز طرح تهيه نقشه‌هاى يک‌بيست‌و‌پنج‌هزارم کاربردى، مسئوليت سه برگ از نقشه‌هاى زمين‌شناسى منطقه همدان شامل همدان1، همدان 2 و حسين‌آباد آشورى به من واگذار شد. نقشه حسين‌آباد آشورى در سال 88 به عنوان نقشه برتر زمين‌شناسى از سوى هيات داوران انتخاب و معرفى شد. نقشه همدان 2 و نقشه همدان 1 هم آماده شده و در مرحله کارتوگرافى قرار دارند.

هم‌اکنون در حال تهيه نقشه زمين‌شناسى آتشفشان دماوند هستم که اين نقشه در قالب دو نقشه يک‌بيست‌و‌پنج‌هزارم در مناطق رينه و چاچال تهيه خواهد شد. البته سال گذشته بخشى از عمليات صحرايى اين پروژه انجام شد و امسال نيز بخش ديگر از برداشت‌ها انجام خواهد شد. در کنار نقشه‌هاى زمين‌شناسى، به تهيه مقاله‌هاى داخلى براى مجله علوم‌زمين، شرکت در سمينارهاى داخلى و ارسال مقاله براى مجلات خارجى نيز پرداخته‌ام.


·        همان‌طور که گفتيد فعاليت جديدى که در حال حاضر در دست اجرا داريد، تهيه نقشه زمين‌شناسى قله دماوند است. روند تهيه اين نقشه چگونه است و چه کاربردى دارد؟

دماوند علاوه بر اين‌که جزو جوان‌ترين آتشفشان‌هاى ايران است به عنوان بلندترين قله خاورميانه هم محسوب مى‌شود و داراى ساختار زمين‌شناسى خاصى هم هست. اين آتشفشان نزديک تهران است که همواره گاز از دهانه آن خارج مى‌شود. خارج‌ شدن گاز همواره اين سئوال را براى مردم به وجود مى‌آورد که آيا دماوند يک روز فعاليت آتشفشانى خود را آغاز مى‌کند يا خير. اين درحاليست که شکل‌هاى ديگر مخاطرات طبيعى از جمله آتشفشان و زلزله نيز همواره تهران و ساکنانش را تهديد مى‌کند. به‌خاطر اين‌که افکار عمومى و مسئولان نياز دارند که درباره روند فعاليت‌هاى اين قله آتشفشانى اطلاعات کاملى داشته باشند، تهيه نقشه زمين‌شناسى قله دماوند در دستور کار مديريت زمين‌شناسى منطقه‌اى سازمان قرار گرفت. البته دماوند جزو آتشفشان‌هاى جوان و نيمه فعال ايران محسوب مى‌شود، اما بايد پايش دقيقى از فعاليت‌هاى آن (شدت و مقدار گازهاى خروجى از دهانه، دما و ترکيب چشمه‌هاى اطراف دامنه، لرزه نگارى و....) داشته باشيم تا فعاليت احتمالى آن در آينده قابل پيش‌بينى باشد. نقشه موردنظر در مقياس يک‌بيست‌و‌پنج‌هزارم و با اولويت مخاطرات آتشفشان‌هاى نيمه‌فعال کشور تهيه مى‌شود. دقيق‌ترين و قديمى‌ترين نقشه دماوند در مقياس يک‌صدهزارم را آقاى آلن‌باخ در سال 1965 به عنوان تز دکتراى خود تهيه کرد.


·               روند تهيه نقشه زمين‌شناسى قله دماوند چگونه است و چه فاکتورها و داده‌ها تهيه مى‌شوند؟

روش کار مشابه تهيه نقشه‌هاى زمين‌شناسى ديگر است و تنها تفاوت موجود اولويت مخاطره آتشفشان است. بدين معنى که بسيارى از نقشه‌هاى زمين‌شناسى با اولويت شناسايى مناطق داراى پتانسيل معدنى تهيه مى‌شوند در حالى که شناسايى نقاط خطر‌خيز و احتمال آتشفشانى شدن و رفتارسنجى دماوند اولويت اصلى اين نقشه به شمار مى‌آيد که اميدوارم تا پايان سال جارى موفق به تهيه آن شويم. در تهيه اين نقشه ما تلاش مى نمائيم با شناخت دقيق فعاليت‌هاى آتشفشانى دماوند در گذشته، اطلاعات لازم براى پيش‌بينى رفتار آن در آينده را در اختيار زمين‌شناسان ديگر قرار دهيم.


·        سال گذشته هيات داوران نقشه زمين‌شناسى حسين‌آباد آشورى را به عنوان نقشه زمين‌شناسى برتر 1388 انتخاب و معرفى کردند. درباره چگونگى تهيه اين نقشه‌ و روند انتخاب آن توضيح دهيد؟

ابتدا بايد تاکيد کنم که تهيه نقشه زمين‌شناسى يک کار گروهى است و اگر نقشه‌اى به عنوان نقشه زمين‌شناسى برتر انتخاب مى شود حاصل تلاش گروه است و افتخار آن هم براى تک‌تک اعضاى گروه زمين‌شناسى خواهد بود. در تهيه نقشه‌هاى زمين‌شناسى منطقه همدان خانم‌ها منيره پشت‌کوهى و پروين عروج‌نيا و آقايان رضا سهندى، محمد محجل، حسن ميرنژاد، سعيد محمودى، عبداله کوثرى و جليل قلمقاش همکارى داشته‌اند که من از همگى آنها سپاسگزارم. تلاش آنها باعث شد من به اين افتخار بزرگ دست يابم.

در پاسخ سوال شما بايد بگويم انتخاب نقشه زمين‌شناسى برتر سال 1388 بر پايه آيين‌نامه خاصى بوده است. بر پايه اين آيين‌نامه نقشه‌هاى کانديد نقشه سال توسط شوراى ارزيابى و انتشارات سازمان معين و به اين هيئت معرفى مى‌شود. سال 1388، 24 نقشه زمين‌شناسى به عنوان نقشه‌هاى کانديد معرفى شده بود. سپس "هيئت انتخاب نقشه زمين‌شناسى برتر" متشکل از معاون زمين‌شناسى، روساى گروه‌هاى سنگ‌شناسى، چينه‌شناسى، فسيل‌شناسى، تکتونيک، مديرامور زمين‌شناسى، معاون مدير امور زمين‌شناسى و يک نفر از اساتيد از دانشگاه‌ و يک نفر به عنوان نماينده رياست سازمان ها تشکيل و در چهار کارگروه شامل: 1) گروه ارزيابى زمين‌شناسى ساختمانى و تکتونيک 2) گروه ارزيابى چينه‌شناسى و ديرينه‌شناسى، 3) گروه ارزيابى پترولوژى و 4) گروه ارزيابى نقشه بر پايه آيين‌نامه اجرايى ساماندهى شد. اعضاى گروه هاى چهارگانه در نشست‌هاى جداگانه نقشه هاى کانديد را مورد ارزيابى مجدد قرار دادند. هر يک از گروه‌ها بر پايه تخصص خود، نقشه ‌و گزارشهاى زمين‌شناسى را بررسى نموده و امتيازدهى نمودند. در نهايت با تلفيق امتياز‌ گروه‌هاى چهارگانه، رتبه‌بندى نقشه‌هاى برتر سال 1388 مشخص و طبق جدول زير معرفى گرديدند که به دليل همجوارى و مشابهت زمين‌شناسى حسين‌‌‌آباد آشورى و همدان 2 يکى از آنها به عنوان نقشه برتر معرفى شد.

 

جدول 1- رتبه نقشه‌هاى زمين‌شناسى برتر سال 1388

رتبه

نقشه

امتياز

زمين‌شناس مسئول

1

حسين‌آباد

89.17

حميده رشيد

2

همدان 2

85.66

حميده رشيد

3

ماسوله

75.17

خليل بهار فيروزى

4

قهرود

74.03

مهرداد قهرايى‌پور

5

راهدار

69.93

على اژدرى

 

درباره چگونگى تهيه نقشه‌هاى زمين‌شناسى و سازمان‌ها و ارگان‌هاى فعال در اين زمينه توضيح دهيد.

سازمان زمين‌شناسى ‌و ‌اکتشافات‌معدنى‌ کشور به عنوان متولى تهيه نقشه‌هاى زمين‌شناسى در مقياس‌هاى مختلف شناخته مى‌شود. البته شرکت ملى نفت نيز براى اکتشاف نفت اقدام به تهيه نقشه‌هاى زمين‌شناسى يک‌دويست‌و‌پنجاه‌هزارم و يک‌صدهزارم مناطق جنوبى ايران نموده است. طى سال‌هاى اخير به دليل نيازى که براى شناسايى مناطق داراى پتانسيل معدنى و شناسايى نقاط خطرخيز کشور احساس مى‌شد، سازمان زمين‌شناسى کشور طى يک پروژه تحت عنوان "طرح تهيه نقشه‌هاى زمين شناسى کاربردى" برداشت و تهيه در مقياس يک‌بيست‌وپنج‌هزارم را آغاز کرد. کاربردى بودن اين نقشه‌ها از اين‌نظر که هرکدام براى مناطق شهرى يا غيرشهرى و صنعتى تهيه مى‌شوند، بسيار مهم است. نقشه‌هايى که براى مناطق صنعتى يا داراى پتانسيل خطر يا ذخاير معدنى تهيه مى‌شوند، با همديگر تفاوت دارند که متوليان نقشه‌ها براى جلوگيرى از اتلاف وقت و هزينه بايد اين مسايل را درنظر بگيرند.


·               نقشه‌هاى زمين‌شناسى چه کاربردى دارند؟

دانشجويان زمين‌شناسى، فعالان صنعتى و معدنى، استاندارى‌ها، شهردارى‌ها، شاغلان بخش شهرى و عمرانى‌و... از نقشه‌هاى زمين‌شناسى استفاده مى‌کنند. در حال حاضر اطلاعات زمين‌شناسى بسيار اندکى از مناطق شهرى ايران وجود دارد که با توجه به مخاطرات موجود و گسترش ساخت‌و‌سازهاى مسکونى و صنعتى تهيه اين اطلاعات ضرورى احساس مى‌شود.


·        استانداردسازى در نقشه‌ها به چه معناست و آيا نقشه‌هاى زمين‌شناسى ايران با استانداردهاى موجود مطابقت دارد يا خير؟

در همه کارهاى علمى يک مبناى علمى وجود دارد که بايد ضوابط تعيين شده و استانداردهاى موجود در آن رعايت شود. براى نقشه‌هاى زمين‌شناسى در مقياس‌هاى دويست‌‌وپنجاه‌هزارم، يکصدهزارم و در حال حاضر يک بيست‌و‌پنج‌هزارم استانداردهاى موجود رعايت شده و کارشناسان سعى کرده‌اند اين نقشه‌ها با موازين تدوين شده مطابقت داشته باشد. استانداردهاى موجود در سازمان زمين‌شناسى را زمين‌شناسان با تجربه کشور تهيه کرده‌اند. بايد به خاطر داشت در سازمان تجربه تهيه نقشه‌هاى بزرگ‌ ‌مقياس با دقت بالا کمتر بوده است و اين نقشه‌ها داراى دقت زيادى هستند و کوچکترين خطا در آن‌ها باعث به‌وجود‌آمدن اشتباهى بزرگ و در حد چندين کيلومتر بر روى زمين مى‌شود. استانداردها براى زمين‌شناس مشخص مى‌کند که داده‌هاى خود را براساس چه معيارى جمع‌آورى کند و پس از آناليز و پردازش، چگونه آن‌ها را به اطلاعات قابل چاپ بر روى نقشه‌ها تبديل کنند. استانداردها بايد در همه بخش‌هايى که با همديگر همکارى مى‌کنند تا يک نقشه زمين‌شناسى تهيه شود، رعايت شود. اين بخش‌ها شامل کارشناسان بخش فسيل‌شناسى، آزمايشگاه کانى‌شناسى، دورسنجى، کارتوگرافى، ژئوفيزيک مى‌شود. در صورتى که در کار هرکدام از اين بخش‌ها اشتباهى رخ دهد، تلاش همه بخش‌ها به هدر مى‌رود و حتى ممکن است مجبور باشند همه اطلاعات مربوط به يک نقشه را دوباره تهيه کنند. در حقيقت مى‌توان گفت استاندارد به معنى رعايت حداقل کيفيت در تهيه نقشه‌هاى زمين‌شناسى است که شوراى ارزيابى انتشارات سازمان وظيفه مشخص‌کردن آنها را بر عهده دارد. نقشه‌هاى تهيه شده، قبل از چاپ نهايى به اين شورا ارسال مى‌شوند و در صورتيکه موازين تدوين شده در آن‌ها رعايت نشده باشد، براى بازبينى، تجديدنظر و رفع نواقص موجود به زمين‌شناسان تهيه‌کننده نقشه بازگردانده مى‌شوند و در برخى مواقع ممکن است نقشه‌اى غيرقابل چاپ تشخيص داده شود.

ايران جزو معدود کشورهايى است که در حال حاضر موفق به تهيه نقشه‌هاى زمين‌شناسى کاربردى در مقياس يک‌بيست‌پنج هزارم شده است.

نمى‌توان گفت براى همه نقشه‌هاى زمين‌شناسى دنيا يک استاندارد بين‌المللى وجود دارد و همه ملزم به تبعيت از يک سرى ضوابط خاص هستند. هر کشورى براى خود يک سرى موازين و حداقل‌هاى موجود براى کيفيت درنظر مى‌گيرد که کارشناسان و زمين‌شناسان آن کشور براى تهيه نقشه‌ها بايد آن را رعايت کنند. البته استانداردهاى نقشه‌هاى زمين شناسى در سازمان با موازين تعريف شده در کشورهاى پيشرفته مطابقت دارد.


·        مقياس در نقشه‌هاى زمين‌شناسى چگونه است و چه لزومى دارد که براى هر منطقه نقشه زمين‌شناسى با يک مقياس خاصى تهيه شود.

مقياس براى ما مشخص مى‌کند هرميليمتر روى نقشه چند ميليمتر بر روى زمين است. براى مثال در يک نقشه يک‌بيست‌وپنج هزارم هر يک ميليمتر روى نقشه، معادل 25 متر روى زمين است و در يک نقشه يکصدهزارم هريک ميليمتر برروى نقشه، 100متر روى زمين را نشان مى‌دهد. بنابراين هرچه مقياس بزرگتر باشد، دقت نقشه زمين‌شناسى بيشترمى‌شود. يک نقشه يک بيست‌وپنج‌هزارم دقت بيشترى نسبت به نقشه يک‌صدهزارم دارد و عوارض زمين‌شناسى روى زمين با دقت بيشترى براى آن نمايش داده مى شود.

به بيان ديگر زمين‌شناسان در نقشه‌هاى يکصدهزارم در فاصله‌هاى 2 تا 3 هزار مترى به پيمايش و اندازه‌گيرى عوراض زمين‌شناسى، ساختارى و معدنى مى‌پردازند در صورتى که در نقشه‌هاى يک‌بيست وپنج‌هزارم فاصله برداشت‌ها به 500 متر کاهش مى‌يابد، لذا فاصله نقطه‌هاى اطلاعاتى کم و چگالى اطلاعات در اين نقشه‌ها بالا مى رود  و پديده‌هاى زمين‌شناسى بيشترى در اين نقشه‌ها نمايش داده مى شود و مى‌توان به نتايج حاصل از اين پيمايش‌ها اعتماد بيشترى داشت. در مقايسه نقشه‌هاى يک‌بيست‌وپنج‌هزارم با نقشه‌هاى داراى مقياس کوچکتر اين نکته به خوبى قابل مشاهده است. نقشه‌هاى يک‌بيست‌وپنج‌هزارم با اولويت‌هاى معدنى، شهرى، مخاطرات، علمى و تحقيقاتى تهيه مى‌شوند که اين اولويت‌ها براساس منطقه موردنظر و نوع کاربرى نقشه مشخص مى‌شود. براى مثال در نقشه يک‌بيست‌و‌پنج هزارم منطقه حسين‌آباد آشورى ما تقريبا" همه عوارض موجود بر روى زمين از جمله ارتفاعات بالاى 3500 متر کوه الوند و دشت‌هاى دو هزار متر را پيمايش کرديم. بايد به خاطر داشت نقشه‌هايى که دقت بسيار بالايى دارند به عنوان نقشه‌هاى کاربردى ياد مى‌شوند و معمولا" مهندسان و زمين‌شناسان و معدن‌کاران از اين نقشه‌ها در فعاليت‌هاى عمرانى، سدسازى، جاده‌سازى، معدنى، مهندسى و توسعه شهرى بهره مى‌برند.


·        ارتباط سازمان زمين‌شناسى و اکتشافات‌معدنى‌کشور با دانشگاه‌ها را چگونه ارزيابى مى‌کنيد. آيا دانشجويان رشته زمين‌شناسى نيز تا به حال نقشه زمين‌شناسى تهيه کرده‌اند؟

به نظز من سازمان تلاش مى‌نمايد از تمام پتانسيل‌هاى علمى و اجرايى براى تهيه نقشه و ارتقا کيفى آنها استفاده نمايد به همين دليل در سال‌هاى گذشته از توان علمى و اجرايى دانشجويان مقطع دکترا نيز براى تهيه نقشه‌هاى زمين‌شناسى استفاده شده است. براى مثال دکتر فرزاد قريب براى تز دکتراى خود 4 نقشه از منطقه کرمانشاه را تهيه کرد که اين موضوع شامل حال دکتر فودازى براى منطقه نايين هم مى‌شد. به‌‌اين ترتيب دانشجويان اين مقطع علاوه بر اين‌که يک پروژه علمى و تحقيقاتى به دانشگاه خود ارائه مى‌دهند، نقشه‌هايى کاربردى براى سازمان را تهيه مى‌کنند. در حال حاضر دانشجويان زيادى مايل به انجام اين کار هستند. به نظر من همکارى استادان با تجربه دانشگاه با کارشناسان خبره سازمان در امر تهيه نقشه‌هاى يک‌بيست‌و‌پنج‌هزارم، موجب ارتقاى کيفى نقشه‌هاى زمين‌شناسى خواهد شد.


·               جايگاه زمين‌شناسى در ايران را با ديگر کشورها چگونه ارزيابى مى‌کنيد؟

ايران يک کشور درحال توسعه است و علوم مختلف نيز در اين کشور روزبه‌روز در حال پيشرفت و به روز شدن هستند. سازمان زمين‌شناسى نسبت به سال‌هاى گذشته پيشرفت قابل‌توجهى داشته و اين موضوع با توجه به توسعه فناورى‌هاى موجود در اين مجموعه براى انجام مطالعات زمين‌شناسى و اکتشاف معادن و همچنين صدور خدمات فنى و مهندسى به ديگر کشورها قابل اثبات است. خوشبختانه در سال‌هاى اخير سهم ايران در توليد علم زمين‌شناسى و ارائه مقالات علمى در عرصه‌هاى بين‌المللى بسيار بالا بوده و در بين علوم مختلف رتبه نخست را به خود اختصاص داده است. اما بايد به خاطر داشت هنوز هم فاصله ما تا رسيدن به کشورهاى پيشرفته دنيا در علوم زمين کم نيست و تلاش بيشترى تا رسيدن به اين نقطه نياز است. آن‌چه باعث اميدوارى مى‌شود اين است که ساختارهاى مناسب دانشگاهى و پژوهشى فراهم شده و علم زمين‌شناسان در ايران با سرعت مناسبى در حال پيشرفت است. کارشناسان و زمين‌شناسان خودشان را با علوم روز دنيا مطابقت مى‌دهند و از آن در عرصه‌اى علمى و تحقيقاتى خود بهره مى‌برند.


·               دسترسى ايران را به علوم روز دنيا در بخش علوم زمين چگونه ارزيابى مى‌کنيد؟

در حال حاضر ارتباطات در دنيا بسيار گسترده و آسان شده است. شبکه جهانى اينترنت آخرين علوم موجود در دنيا را در دسترس همه قرار داده است. فاصله‌ها از ميان برداشته شده و همه دانشمندان دنيا از دستاوردهاى علمى و تحقيقاتى يکديگر در رشته‌‌هاى مختلف اطلاع دارند و قادر به تبادل‌نظر با هم هستند. زمين‌شناسى يک رشته بسيار کاربردى است و به تجهيزات زيادى نياز دارد. براى پيشرفت در زمين‌شناسى بايد آزمايشگاه‌هاى خود را توسعه دهيم و دستگاه‌هاى آزمايشگاهى دقيق و پيشرفته در اختيار داشته باشيم. افزايش گرايش‌هاى مرتبط با اين رشته از جمله زمين‌شناسى دريايى، پزشکى، زيست‌محيطى شهرى، مخاطرات... در دانشگاه‌ها را هم نبايد فراموش کرد.


·               عموم جامعه با مسائل علوم زمين تا چه حد آگاه است؟

زمين‌شناسى با توجه به جذابيت‌هايش به خصوص در بخش آتشفشان، زلزله و مخاطرات بسيار مورد توجه مردم است. شبکه‌ها و برنامه‌هاى تلويزيونى نيز برنامه‌هاى مستند و مناسبى درباره علوم‌زمين و اهميت وجود آن در زندگى انسان‌ها به نمايش مى‌گذارد و اين باعث ارتقاى سطح آگاهى مردم مى‌شود. از سويى تهيه و توزيع اطلس‌ها و کتابچه‌هايى که مفاهيم ساده زمين‌شناسى را توضيح مى‌دهد نيز بسيار سودمند خواهد بود. با توجه به اين که ايران از پتانسيل بالايى براى بروز حوادث طبيعى برخورداراست، بايد نسبت به آموزش جوانان و کودکان و افراد مختلف جامعه براى آشنايى با اين پديده و راهکارهاى کاهش خسارات مالى و جانى اقدام کرد.


·        ديدگاه يک فرد عادى با يک زمين‌شناس زمانى که هردو به طبيعت و زمين نگاه مى‌کنند، چه تفاوتى دارد؟

زمين‌شناسان زبان زمين را مى‌فهمند و صداى طبيعت را مى‌شنوند. من وقتى که در طبيعت قدم مى‌زنم به طور ناخودآگاه چشمم روى زمين است و همواره دوست دارم دل زمين را کندوکاو کنم. احساس مى‌کنم گسل‌ها و سنگ‌ها با من حرف مى‌زنند نگاه مردم به زمين مثل همان نگاهى است که به دريا دارند که اين تنها يک حس زيبايى‌شناسى است. زمين‌شناسان علاوه بر حس زيبايى‌شناسى درباره محيط اطراف خودشان، ارتباط نزديک‌ترى با زمين برقرار مى‌کنند و قادر به درک تاريخ زمين و ويژگى‌هاى آن هستند.

 

·               حضور در طبيعت چه حسى را در زمين‌شناسان به وجود مى‌آورد؟

حس زيبايى که هنگام حضور در طبيعت براى زمين‌شناسان به وجود مى‌آيد براى من بسيار ملموس و قابل حس است. به خاطر دارم يک بار براى مطالعات زمين‌شناسى وارد روستايى شديم که در آن مراسمى برپا بود. سروصداى زيادى به گوش مى‌رسيد و مردم هياهوى زيادى از خود به راه انداخته بودند به نحوى که از فاصله دور هم آن صداها به گوش مى‌رسيد. پس از کمى راهپيمايى وقتى به بالاى ارتفاعات رسيديم،‌ به همکارم گفتم "ببين وقتى بالاى کوه‌ها و در طبيعت بکر هستيم، همه هياهوها و سرو صداها محو مى‌شود." در آن لحظه تنها روستا و آدم‌هايش را مى‌ديدم و اطرافمان پر از سکوت بود. آن بالا محيط وصف‌ناشدنى دارد که براى زمين‌شناس آرامش به ارمغان مى‌آورد. وقتى انسان آن بالا مى‌نشيند متوجه زيبايى طبيعت مى‌شود و انگار به خداوند نزديک‌ شده و مى‌تواند وجود او را بيشتر حس کند. گاهى وقت‌ها دوست دارم ساعت‌ها بالاى کوه‌ها بمانم و تنها به زمين پايين‌دست و يا آسمان نگاه کنم. من اين حس را درباره گياهان هم دارم. اين موجودات هم آفريده پروردگار هستند و وقتى بادقت به آن‌ها نگاه کنيم و موفق به ارتباط‌گيرى با آن‌ها شويم صداى آن‌ها را خواهيم شنيد. اين حس مشترک در ميان پزشکان هم وجود دارد. آن‌ها وقتى در درون انسان‌ها کندوکاو مى‌کنند و هرروز با پديده‌اى جديد در بدن انسان‌ها مواجه مى‌شوند، بيشتر پى به وجود خالق اين همه شگفتى مى‌برند. اين حس در وجود همه کسانى که به نوعى با پديده‌هاى بکر طبيعى يا بدن انسان‌ها در ارتباط هستند وجود دارد و بيشتر اين افراد سرخضوع در برابر قدرت و يگانگى خداى بى‌همتا پايين مى‌آورند.


·               مطالعات بسيار سخت و پرمشغله است. آيا اين‌کار با روحيه و جسم ظريف زنان در تضاد نيست؟

در اين‌که قدرت بدنى آقايان بيشتر از خانم‌هاست، شکى نيست ولى دليل بر اين نيست که خانم‌ها از پس کارهايى که آقايان قادر به انجام آن هستند، برنيايند. نمى‌توان گفت خانم‌ها از پس صددرصد همه کارها برمى‌آيند ولى آن‌چه در اين ميان مهم است قدرت فکرى و علمى افراد است که اين موضوع زن يا مرد ندارد. توانايى جسمى براى به ثمر رسيدن بسيارى از کارها مهم و حتى ضرورى است ولى فکر مى‌کنم آن‌چه باعث موفقيت در کارها مى‌شود، قدرت فکر و انديشه و مديريت صحيح امور است. البته تلاش، جديت،‌ علاقه و پشتکار را نيز نبايد فراموش کرد. در حال حاضر خانم‌ها 70 درصد فارغ‌التحصيل دانشگاه را تشکيل مى‌دهد که افراد بسيار پرتجربه و با استعدادى هم در ميان آن‌ها وجود دارد. اين که زنان در عرصه‌هاى مختلف علمى و اجتماعى کشور شرکت کنند بسيار خوب است و اين اتفاق هم افتاده است و تنها قدرى به فرهنگ‌سازى نياز دارد تا مردم با حضور خانم‌ها در برخى مشاغل سخت کنار بيايند. خوشبختانه جامعه به تدريج با اين موضوع آشنا شده است و در حال حاضر مردم از حضور زنان زمين‌شناس در عرصه‌هاى علمى زياد تعجب نمى‌کنند. به خاطر دارم براى تهيه نقشه منطقه جيرنده که داراى مورفولوژى بسيار سختى بود با دکتر قلمقاش همراه بودم. هر روز طى 16 ساعت، 10 تا 20 کيلومتر پياده روى مى‌کرديم و هر بار ايشان ويا ديگر همکاران از من سوال مى‌کردند که ايا مى‌توانم همراه آن‌ها ادامه بدهم يا نه؟ و اين در حالى بود که علاقه و انگيزه فراوان براى مطالعات زمين‌شناسى اجازه نمى‌داد به خستگى فکر کنم و همواره پابه‌پاى ديگر همکارانم پيش رفتم و سعى کردم در کارم موفق باشم و وظايف محوله را به بهترين نحو انجام دهم.


·               سخن آخر:

از جوانان مى‌خواهم با علاقه و انگيزه وارد رشته زمين‌شناسى و عرصه فعاليت‌هاى علمى کشور شوند و پشتکار و جديت در زمين‌شناسى را فراموش نکنند و تنها به فکر دريافت مدرک نباشند.